روف گاردن یا بام سبز فقط به یک شکل اجرا نمی شود. بسته به ظرفیت سازه، میزان پوشش گیاهی، عمق بستر کاشت، بودجه، شرایط آب و هوایی و نوع استفاده از پشت بام می توان مدل های مختلفی برای آن طراحی کرد.
برای مثال، ممکن است هدف از اجرای روف گاردن فقط ایجاد پوشش گیاهی و کاهش سطح خشک پشت بام باشد؛ در حالی که در پروژه ای دیگر، قرار است پشت بام به یک فضای کامل برای نشستن، دورهمی، کافه یا حتی پرورش گیاهان خوراکی تبدیل شود.
به همین دلیل، انتخاب نوع مناسب روف گاردن باید قبل از شروع اجرا انجام شود. هر مدل وزن، هزینه، نیاز به نگهداری و شرایط اجرایی خاص خود را دارد و نمی توان یک روش ثابت را برای تمام ساختمان ها در نظر گرفت.
انواع روف گاردن بر اساس روش اجرا
یکی از رایج ترین روش های دسته بندی بام سبز، بررسی آن بر اساس شیوه اجرا و میزان عمق بستر کاشت است. بر این اساس، روف گاردن معمولا به مدل گسترده، متمرکز و نیمه متمرکز یا مدولار تقسیم می شود.
تفاوت اصلی این مدل ها در میزان پوشش گیاهی، عمق بستر کاشت، وزن نهایی و امکاناتی است که می توان روی پشت بام ایجاد کرد.
روف گاردن گسترده
روف گاردن گسترده یکی از سبک های سبک تر و ساده تر بام سبز محسوب می شود. در این روش، یک بستر کاشت نسبتا کم عمق روی سطح پشت بام ایجاد می شود و گیاهانی انتخاب می شوند که برای رشد به خاک زیادی نیاز ندارند.
در این مدل معمولا خبری از درختان بزرگ، آلاچیق های سنگین یا تجهیزات متعدد نیست. تمرکز بیشتر روی ایجاد پوشش گیاهی و استفاده از گیاهانی است که بتوانند شرایط پشت بام مانند تابش مستقیم نور خورشید، باد و تغییرات دما را تحمل کنند.
یکی از مزایای روف گاردن گسترده، وزن و هزینه اجرایی کمتر آن نسبت به مدل های سنگین تر است. به همین دلیل، در پروژه هایی که هدف اصلی ایجاد فضای سبز است و امکان اجرای یک باغ کامل روی پشت بام وجود ندارد، می تواند گزینه مناسبی باشد.
البته سبک تر بودن این سیستم به معنی حذف بررسی سازه نیست. ظرفیت باربری ساختمان باید قبل از اجرا بررسی شود و تمام لایه های بام سبز نیز مطابق شرایط ساختمان طراحی شوند.
روف گاردن متمرکز
روف گاردن متمرکز از نظر امکانات و تنوع گیاهی، به یک باغ واقعی نزدیک تر است. در این مدل می توان در بخش هایی از پشت بام بستر کاشت عمیق تری ایجاد کرد و از گیاهان متنوع تری مانند درختچه ها، درختان کوچک، گل ها و گیاهان پوششی استفاده کرد.
یکی از مهم ترین تفاوت های این مدل با روف گاردن گسترده، امکان ایجاد فضای قابل استفاده برای افراد است. می توان در کنار فضای سبز، مسیرهای رفت و آمد، محل نشستن، مبلمان فضای باز، پرگولا، آلاچیق، آبنما و نورپردازی نیز طراحی کرد.
برای اینکه وزن تجهیزات و بستر کاشت از ظرفیت مجاز ساختمان بیشتر نشود، بررسی نحوه محاسبه بار مرده روف گاردن قبل از اجرا اهمیت زیادی دارد.
هزینه اجرای این مدل نیز معمولا بیشتر از روف گاردن گسترده است، اما در مقابل امکانات و آزادی بیشتری برای طراحی در اختیار قرار می دهد.
روف گاردن نیمه متمرکز، مدولار یا پرتابل
روف گاردن نیمه متمرکز را می توان راهکاری بین مدل گسترده و متمرکز دانست. در این روش، همه سطح پشت بام به یک شکل پوشش داده نمی شود و می توان بخش هایی را برای گیاهان، فضای نشیمن و تجهیزات مختلف اختصاص داد.
در مدل مدولار یا پرتابل، بخشی از فضای سبز در فلاورباکس چوبی یا فلاورباکس های فلزی و سازه های قابل جابه جایی ایجاد می شود. این ویژگی باعث می شود چیدمان پشت بام انعطاف بیشتری داشته باشد و در صورت نیاز بتوان بعضی اجزا را تغییر داد یا جابه جا کرد.
این مدل برای پروژه هایی مناسب است که کارفرما می خواهد در کنار فضای سبز، بخش هایی برای نشستن و استفاده روزمره نیز داشته باشد، اما نمی خواهد تمام سطح پشت بام را با یک سیستم سنگین اجرا کند.
با انتخاب درست فلاورباکس ها، مبلمان، پوشش گیاهی و عناصر دکوراتیو می توان فضای کاربردی و جذابی ایجاد کرد.
انواع روف گاردن بر اساس نوع کاربری
روف گاردن فقط بر اساس روش اجرا دسته بندی نمی شود. هدف از طراحی و استفاده از پشت بام نیز یکی از عوامل مهم در انتخاب نوع بام سبز است.
ممکن است یک ساختمان مسکونی فقط به یک فضای سبز برای استراحت ساکنان نیاز داشته باشد، اما برای یک ساختمان تجاری، استفاده از پشت بام به عنوان کافه یا فضای پذیرایی اهمیت بیشتری داشته باشد.
بام باغ مسکونی
بام باغ مسکونی یکی از رایج ترین کاربردهای روف گاردن است. در این مدل، پشت بام به فضایی برای استراحت، دورهمی و استفاده روزمره ساکنان تبدیل می شود. در طراحی چنین فضایی می توان از گیاهان، فلاورباکس، مبلمان فضای باز، مسیرهای رفت و آمد، سایه بان، پرگولا و نورپردازی استفاده کرد. نکته مهم این است که فضای نشیمن و فضای سبز باید به شکلی طراحی شوند که رفت و آمد و نگهداری گیاهان دشوار نشود. برای ساختمان هایی که فضای محدودی دارند، استفاده از ایده های مناسب اهمیت بیشتری پیدا می کند و می توان از ایده روف گاردن برای آپارتمان کوچک برای استفاده بهتر از فضای موجود کمک گرفت.
روف گاردن برای کشت و پرورش گیاهان
یکی دیگر از کاربردهای بام سبز، ایجاد بستری برای کاشت گیاهان خوراکی و محصولات کشاورزی در مقیاس محدود است. می توان در بخش هایی از پشت بام سبزیجات، گیاهان معطر، بعضی صیفی جات و محصولات مناسب اقلیم منطقه را پرورش داد. البته برای این کار باید عمق بستر کاشت، وزن خاک، نیاز آبی گیاهان و نحوه دفع آب به دقت بررسی شود.
اگر هدف از این کار تولید محصول در مقیاس اقتصادی باشد، موضوع سازه و تأسیسات اهمیت بسیار بیشتری پیدا می کند. بنابراین قبل از اجرای چنین طرحی باید ظرفیت ساختمان و سیستم آبیاری به صورت تخصصی بررسی شود.
کافه روف گاردن
کافه روف گاردن یکی از کاربردهای جذاب بام سبز در ساختمان های تجاری و رستورانی است. در این مدل، فضای سبز در کنار میز و صندلی، مسیرهای رفت و آمد، نورپردازی و گاهی سازه های پوشیده قرار می گیرد. طراحی باید به گونه ای باشد که فضای سبز در کنار بخش پذیرایی قرار بگیرد، بدون اینکه رفت و آمد مشتریان یا خدمات رسانی کارکنان را مختل کند.
برای انتخاب تجهیزات مناسب این فضا، علاوه بر ظاهر باید به راحتی استفاده و هماهنگی آنها با طراحی کلی توجه کرد. استفاده از مبلمان نیم ست یا میز و نیمکت چوبی می تواند متناسب با ابعاد و سبک طراحی، فضای نشیمن کاربردی تری ایجاد کند.
در کافه های روف گاردن، نورپردازی شب، انتخاب مبلمان مناسب فضای باز، سایه بان و مقاومت تجهیزات در برابر شرایط جوی نیز اهمیت زیادی دارد.
روف گاردن اداری
روف گاردن اداری می تواند به عنوان فضای استراحت کارکنان، محل برگزاری جلسات غیررسمی یا فضایی برای دور شدن کوتاه مدت از محیط کاری استفاده شود. در چنین پروژه ای، طراحی باید کاربردی باشد. ایجاد فضای نشیمن مناسب، سایه بان، مسیر دسترسی ایمن و نورپردازی مناسب اهمیت زیادی دارد. در ساختمان های اداری بزرگ نیز می توان بخش هایی از پشت بام را برای جلسات، استراحت کارکنان و فضای سبز اختصاص داد.
سالن عقد و فضای مراسم در روف گاردن
روف گاردن می تواند به عنوان فضای برگزاری مراسم و جشن نیز طراحی شود. در این حالت، علاوه بر فضای سبز، محل استقرار مهمانان، مسیر رفت و آمد، جایگاه اصلی مراسم و امکانات مورد نیاز باید در طراحی لحاظ شود. عناصری مانند فلاورباکس، دیوار سبز، آبنما، نورپردازی و گیاهان فصلی می توانند فضای مراسم را جذاب تر کنند. در این نوع پروژه، ظرفیت سازه و ایمنی اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا تعداد افراد حاضر و تجهیزات مورد استفاده می تواند بار قابل توجهی به ساختمان وارد کند.
کدام نوع روف گاردن برای ساختمان شما مناسب است؟
نمی توان یک مدل مشخص را به عنوان بهترین نوع روف گاردن برای همه ساختمان ها معرفی کرد. انتخاب مناسب باید بعد از بررسی شرایط پروژه انجام شود. اگر هدف اصلی ایجاد پوشش گیاهی با وزن و نگهداری کمتر باشد، مدل گسترده می تواند گزینه مناسبی باشد. اگر قرار است پشت بام به یک باغ کامل با فضای نشیمن و گیاهان متنوع تبدیل شود، مدل متمرکز امکانات بیشتری در اختیار شما قرار می دهد. برای پروژه هایی که به انعطاف در چیدمان نیاز دارند نیز روف گاردن مدولار یا نیمه متمرکز می تواند انتخاب مناسبی باشد.
در نهایت، ظرفیت سازه، کاربری ساختمان، شرایط اقلیمی، میزان استفاده از پشت بام، بودجه و امکانات نگهداری باید همزمان بررسی شوند.
هزینه اجرای انواع روف گاردن
هزینه روف گاردن به یک عامل مشخص وابسته نیست. نوع سیستم اجرا، مساحت پشت بام، وضعیت سازه، نوع گیاهان، بستر کاشت، سیستم آبیاری، کف سازی، آب بندی، مبلمان و تجهیزات جانبی همگی می توانند روی هزینه نهایی تاثیر بگذارند. روف گاردن گسترده معمولا به دلیل ساده تر بودن سیستم و تنوع کمتر تجهیزات، هزینه اجرایی پایین تری نسبت به مدل متمرکز دارد. در مقابل، اجرای روف گاردن متمرکز با فضای نشیمن، درختچه، آلاچیق یا تجهیزات دکوراتیو به سرمایه بیشتری نیاز دارد. مدل مدولار نیز می تواند در پروژه هایی که انعطاف پذیری و کنترل هزینه اهمیت دارد، گزینه مناسبی باشد. برای مشاهده نمونه های واقعی و ایده گرفتن از نحوه اجرای پروژه ها، می توانید کاتالوگ نمونه های اجرایی روف گاردن را ببینید.
با این حال، ارزان ترین مدل لزوما بهترین انتخاب نیست. بهتر است هزینه اجرا در کنار هزینه نگهداری، دوام سیستم و شرایط ساختمان بررسی شود.
نکات مهم برای ساخت انواع روف گاردن
صرف نظر از اینکه کدام مدل روف گاردن انتخاب می شود، چند موضوع باید پیش از اجرا بررسی شوند. بی توجهی به این موارد می تواند هم هزینه های پروژه را افزایش دهد و هم در آینده مشکلاتی برای ساختمان ایجاد کند.
انتخاب خاک مناسب برای روف گاردن
خاک مورد استفاده در روف گاردن با خاک معمولی باغچه یکسان نیست. وزن خاک یکی از عوامل مهم در محاسبه بار واردشده به پشت بام است و به همین دلیل باید ترکیبی انتخاب شود که ضمن تأمین نیاز گیاه، وزن اضافی غیرضروری ایجاد نکند. بستر کاشت باید بتواند رطوبت مورد نیاز گیاه را حفظ کند و در عین حال زهکشی مناسبی داشته باشد. مواد آلی و عناصر غذایی مورد نیاز گیاه نیز باید متناسب با نوع پوشش گیاهی انتخاب شوند. استفاده از خاک نامناسب می تواند باعث افزایش وزن، مشکلات زهکشی و آسیب به گیاهان شود.
محاسبه و تقسیم وزن در روف گاردن
اجرای روف گاردن به هر شکلی باعث اضافه شدن وزن به ساختمان می شود. این وزن فقط مربوط به خاک نیست؛ لایه های آب بندی، زهکشی، آب ذخیره شده، گیاهان، کف سازی، فلاورباکس، مبلمان و سازه هایی مانند آلاچیق نیز باید در محاسبات لحاظ شوند.
به همین دلیل، پیش از اجرای پروژه باید ظرفیت تحمل بار پشت بام بررسی شود. محل قرارگیری عناصر سنگین نیز باید بر اساس طراحی سازه و نظر متخصص تعیین شود. در پروژه های متمرکز که عمق بستر کاشت و تجهیزات بیشتر است، این موضوع اهمیت بیشتری دارد.
ایزولاسیون و آب بندی روف گاردن
آب بندی یکی از حساس ترین بخش های اجرای روف گاردن است. سیستم بام سبز دائما با رطوبت و آب آبیاری در تماس است و اگر لایه های عایق و محافظ به درستی اجرا نشده باشند، احتمال نفوذ آب به بخش های زیرین وجود دارد. به همین دلیل، لایه های آب بندی باید قبل از اجرای بستر کاشت به دقت بررسی شوند. سیستم زهکشی نیز باید به شکلی طراحی شود که آب اضافی در سطح بام باقی نماند.
در کنار اجرای اصولی، امکان دسترسی برای بررسی و تعمیر لایه های زیرین نیز باید در طراحی در نظر گرفته شود.
انتخاب گیاهان در انواع روف گاردن
انتخاب گیاه مناسب به اندازه انتخاب سیستم اجرایی اهمیت دارد. پشت بام معمولا نسبت به سطح زمین بیشتر در معرض نور مستقیم خورشید و باد قرار دارد و تغییرات دمایی نیز می تواند شدیدتر باشد. بهتر است گونه هایی انتخاب شوند که با اقلیم منطقه سازگار باشند و در برابر شرایط محیطی مقاومت مناسبی داشته باشند.
در روف گاردن گسترده، گیاهان کم ارتفاع و مقاوم که نیاز به بستر کاشت عمیق ندارند گزینه مناسب تری هستند. در روف گاردن متمرکز، به دلیل عمق بیشتر بستر، امکان استفاده از گونه های متنوع تری وجود دارد. همچنین باید میزان نیاز گیاه به آب و نگهداری را در نظر گرفت. انتخاب گیاهانی که نیاز آبی بالایی دارند، در مناطقی با محدودیت آب می تواند هزینه نگهداری را افزایش دهد.
انتخاب پوشش کف روف گاردن
کف سازی فقط یک موضوع ظاهری نیست و باید با توجه به وزن، میزان مقاومت در برابر رطوبت، شرایط آب و هوایی و نوع استفاده از فضا انجام شود. برای آشنایی با گزینه های مختلف، مطالعه مطلب انواع پوشش کف برای روف گاردن می تواند به انتخاب مناسب تر کمک کند.
جمع بندی
انواع روف گاردن را نمی توان فقط بر اساس ظاهر آنها دسته بندی کرد. روش اجرا، عمق بستر کاشت و نوع کاربری همگی در شکل گیری یک بام سبز نقش دارند.
از نظر روش اجرا، مدل های گسترده، متمرکز و نیمه متمرکز یا مدولار رایج هستند. از نظر کاربری نیز می توان روف گاردن را برای ساختمان مسکونی، کافه، فضای اداری، کشت گیاهان یا برگزاری مراسم طراحی کرد.
در هر پروژه، قبل از انتخاب مدل باید وضعیت سازه، آب بندی، وزن سیستم، نوع گیاهان، سیستم آبیاری و بودجه بررسی شود. یک روف گاردن اصولی فقط فضای سبز زیبایی روی پشت بام نیست؛ بلکه سیستمی است که باید از مرحله طراحی تا اجرا و نگهداری، متناسب با شرایط واقعی ساختمان انتخاب شود.
سوالات متداول درباره انواع روف گاردن
- چند نوع روف گاردن وجود دارد؟
روف گاردن را می توان بر اساس روش اجرا به مدل های گسترده، متمرکز و نیمه متمرکز یا مدولار تقسیم کرد. از نظر کاربری نیز مدل های مسکونی، اداری، کافه و فضای مراسم وجود دارند. - روف گاردن گسترده بهتر است یا متمرکز؟
به هدف پروژه بستگی دارد. گسترده سبک تر و کم نیازتر به نگهداری است، اما متمرکز امکان استفاده از گیاهان متنوع تر و ایجاد فضای نشیمن را فراهم می کند. - روف گاردن مدولار چیست؟
در این روش بخش هایی از فضای سبز به صورت سازه ها یا فلاورباکس های قابل جابه جایی اجرا می شوند و امکان تغییر چیدمان وجود دارد. - آیا اجرای روف گاردن به سازه ساختمان آسیب می زند؟
اگر طراحی و اجرا بدون محاسبه انجام شود، اضافه شدن بار و رطوبت می تواند مشکل ساز شود. بررسی سازه، آب بندی و زهکشی قبل از اجرا ضروری است. - کدام نوع روف گاردن هزینه کمتری دارد؟
معمولا روف گاردن گسترده به دلیل سیستم ساده تر و تجهیزات کمتر، هزینه پایین تری نسبت به مدل متمرکز دارد؛ اما هزینه نهایی به شرایط هر پروژه بستگی دارد.