روف گاردن چیست؟

مزایای استفاده از روف گاردن

روف گاردن ها یا باغ های بام، علاوه بر ایجاد زیبایی، فواید زیادی برای ساختمان و محیط شهری دارند. از جمله این مزایا میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

• کاهش هزینه های انرژی: پوشش گیاهی بام، ساختمان را به صورت طبیعی عایق می کند و مصرف انرژی برای سرمایش و گرمایش کاهش می یابد.
• افزایش ارزش ملک: ساختمان هایی که دارای باغ بام هستند، جذابیت بیشتری برای خریداران و مستاجران دارند.
• بهره وری از فضا: با رعایت قوانین استفاده از روف گاردن، می توان فضای مرده پشت بام را به محیطی کاربردی و دلپذیر تبدیل کرد.
• بهبود کیفیت هوا: گیاهان روی بام دی اکسیدکربن را جذب و اکسیژن تولید می کنند و به کاهش آلودگی کمک می کنند.
• ایجاد فضای اجتماعی: این فضاها مکان مناسبی برای استراحت، تفریح و دورهمی ساکنین هستند.

معایب استفاده از روف گاردن

روف گاردن با وجود زیبایی و کاربردهایش، چند عیب هم دارد که باید قبل از اجرا در نظر گرفته شوند:

• هزینه اولیه بالا: اجرای روف گاردن معمولاً هزینه زیادی دارد، چون شامل عایق کاری، زهکشی، خاک مناسب، گیاهان و سیستم آبیاری می شود. در بعضی ساختمان ها هم ممکن است نیاز به تقویت سازه باشد که هزینه را بیشتر می کند.
• نیاز به نگهداری مداوم: روف گاردن بدون رسیدگی مرتب دوام نمی آورد. آبیاری، هرس، کوددهی و رسیدگی به آفات باید به طور منظم انجام شود و این موضوع زمان و هزینه می برد.
• احتمال نشت آب و آسیب به ساختمان: اگر عایق کاری یا زهکشی درست انجام نشود، آب می تواند به سقف و طبقات پایین نفوذ کند و خسارت جدی به ساختمان بزند.
• محدودیت در انتخاب گیاهان: چون بام در معرض باد، آفتاب شدید و تغییرات دمایی است، نمی توان هر گیاهی را در آن کاشت. معمولاً فقط گیاهان مقاوم و کم نیاز برای این فضا مناسب هستند.

مراحل طراحی و اجرای روف گاردن 

ارزیابی و امکان  سنجی : ابتدا ظرفیت باربری سقف توسط مهندس سازه بررسی می شود. در این مرحله، نحوه محاسبه بار مرده روف گاردن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا وزن خاک، پوشش گیاهی، تجهیزات و سایر المان ها باید متناسب با توان سازه در نظر گرفته شود. همچنین وضعیت عایق رطوبتی و سیستم زهکشی موجود ارزیابی و اهداف کاربری و بودجه مشخص می گردد.

طراحی : طرح مفهومی و سپس نقشه های فنی دقیق شامل لایه بندی (محافظ، زهکشی، فیلتر، بستر کاشت)، سیستم آبیاری و جانمایی گیاهان تهیه می شود. در این مرحله علاوه بر انتخاب نوع بام سبز، اصول طراحی نورپردازی در روف گاردن و محوطه نیز باید از ابتدا در نظر گرفته شود تا فضای بام در شب علاوه بر زیبایی، ایمنی و کارایی مناسبی داشته باشد.

اجرا : سطح پشت بام آماده شده و لایه ها به ترتیب نصب می شوند. سیستم زهکشی و آبیاری طبق نقشه اجرا می گردد. بستر کاشت مناسب پخش شده و گیاهان با رعایت اصول باغبانی کاشته می شوند. در صورت نیاز، مسیرهای دسترسی و عناصر تزئینی نیز اجرا می گردند. نظارت بر کیفیت اجرا ضروری است.

نگهداری : پس از اجرا، نگهداری منظم شامل آبیاری متناسب با نیاز گیاهان، وجین کردن علف های هرز، کوددهی دوره ای و هرس کردن انجام می شود. بررسی عملکرد سیستم زهکشی و بازرسی های دوره ای برای حفظ سلامت و طول عمر بام سبز اهمیت دارد.

اجرای موفق یک بام سبز نیازمند همکاری متخصصین در زمینه های مهندسی، معماری منظر و باغبانی است. برنامه ریزی دقیق و اجرای اصولی، کلید ایجاد یک فضای سبز پایدار بر روی پشت بام خواهد بود.

انواع روش های اجرا بام سبز

روف گاردن ها یا بام سبزها بر اساس نوع طراحی، میزان بار وارده بر ساختمان، عمق بستر کاشت و نوع پوشش گیاهی به انواع مختلفی تقسیم می شوند. در اینجا به برخی از مهم ترین انواع باغ بام اشاره می کنیم:

1. گسترده (Extensive Green Roof)

ویژگی ها: این نوع بام سبز دارای بستر کاشت کم عمق (معمولاً تا 20 سانتی متر) و وزن سبکی است. بیشتر از گیاهان پوششی، چمن ها، خزه ها و گیاهان مقاوم به شرایط سخت آب و هوایی که نیاز به نگهداری کمی دارند، در آن استفاده می شود.
کاربرد: بیشتر برای ساختمان هایی مناسب است که تحمل بار زیادی را ندارند و هدف اصلی از ایجاد آن، بهبود منظر شهری، افزایش سرانه فضای سبز و مزایای زیست محیطی است. هزینه اجرای آن نسبت به سایر انواع روف گاردن کمتر است.

2. متمرکز (Intensive Green Roof)

ویژگی ها: این نوع روفگاردن دارای بستر کاشت عمیق (بیش از 30 سانتی متر) و وزن نسبتاً زیادی است. امکان کاشت انواع متنوعی از گیاهان از جمله درختچه ها، درختان کوچک، گل ها و حتی ایجاد چمنزار و باغچه های سبزیجات در آن وجود دارد.
کاربرد: بیشتر برای ساختمان هایی با پشت بام وسیع و مقاوم به بار زیاد مناسب است. این نوع بام سبز بیشتر شبیه به یک باغ واقعی بر روی پشت بام است و می تواند فضایی برای تفریح، استراحت و حتی کشاورزی شهری فراهم کند. هزینه اجرای آن نسبت به روف گاردن گسترده بیشتر است.

3. یا بام سبز نیمه متمرکز (Semi-intensive Green Roof)

ویژگی ها: این نوع بام سبز ترکیبی از ویژگی های روفگاردن گسترده و متمرکز است. عمق بستر کاشت آن متوسط (بین 20 تا 30 سانتی متر) بوده و امکان کاشت گیاهان متنوع تری نسبت به سقف سبز گسترده، از جمله گیاهان بوته ای و برخی از گیاهان دارویی را فراهم می کند.
کاربرد: این نوع بام سبز انعطاف پذیری بیشتری در طراحی دارد و می تواند هم جنبه های زیبایی شناختی و هم کاربری های متنوعی را پوشش دهد.

4. مدولار یا جعبه گیاه (Modular or Planter Box Green Roof)

ویژگی ها: در این روش، گیاهان در داخل جعبه ها یا گلدان های پیش ساخته کاشته شده و سپس بر روی پشت بام قرار می گیرند. استفاده از فلاورباکس چوبی در این سبک بسیار رایج است، زیرا علاوه بر زیبایی، امکان جابه جایی و تغییر چیدمان گیاهان را نیز فراهم می کند.
کاربرد: برای پشت بام هایی با اشکال پیچیده یا زمانی که نیاز به تغییرات آتی در فضای سبز وجود دارد، مناسب است. همچنین می تواند به صورت ترکیبی با سایر انواع روف گاردن استفاده شود.

انواع دیگر روف گاردن بر اساس کارکرد و طراحی

• بام باغ (Roof Garden): اصطلاحی که بیشتر برای سقف سبزهای متمرکز با کاربری تفریحی و ایجاد فضای سبز قابل استفاده برای ساکنین به کار می رود.
• زراعت عمومی (Urban Farming): بام سبز هایی که به طور خاص برای کاشت و پرورش محصولات غذایی و خوراکی طراحی می شوند.
• بام سبز اداری: با محوریت ایجاد فضایی مناسب برای حضور و فعالیت کارکنان، برگزاری جلسات و استراحت در محیط کار.
• روف گاردن با چمن مصنوعی: در این نوع بام سبز به جای چمن طبیعی از چمن مصنوعی برای پوشش سطح استفاده می شود که نیاز به نگهداری کمتری دارد.
• بام سبز چوبی یا ترموود: در طراحی این نوع بام سبز از چوب و ترموود به عنوان عنصر اصلی در ساخت کفپوش، مبلمان و سایر اجزا استفاده می شود. استفاده از میز و نیمکت  در کنار فلاورباکس ها، فضای روف گاردن را کاربردی تر و گرم تر می کند.

انتخاب نوع مناسب بام سبز بستگی به عوامل مختلفی از جمله میزان باربری سقف، بودجه، اهداف کاربری و سلیقه طراح و کارفرما دارد. برای فضاهای کوچک نیز می توان با استفاده از ایده های روف گاردن برای آپارتمان های کوچک، حتی پشت بام های محدود را به محیطی زیبا و قابل استفاده تبدیل کرد.